KPSS A Grubu İktisat

Kavram kartları

İktisat çalışırken en sık başvurulan 8 kavram. Kartların tamamı pakette.

• Merkantilizm

  Merkantilizm, 16. ve 18. yüzyıllar arasında etkili olan, ulusal zenginliği altın ve gümüş stokuyla ölçen iktisadi düşüncedir. Dış ticaret fazlası vermeyi hedefler, ihracatı teşvik edip ithalatı gümrük tarifeleriyle kısıtlar ve devlet müdahalesini savunur. Sömürgeler ana ülkeye hammadde ve değerli maden sağlayan, ana ülke mamullerini alan pazarlar olarak görülür.

  Örnek: Fransa'da Colbert döneminde yerli manifaktürler desteklenmiş, yabancı mamullere yüksek gümrük vergileri konmuştur. İngiltere'de 1651 Denizcilik Yasaları ile sömürge ticaretinin İngiliz gemileriyle yapılması zorunlu tutulmuştur.
• Fiyat tavanı

  Fiyat tavanı yasal azami fiyattır. Denge fiyatının altında belirlenirse bağlayıcı olur ve talep fazlasına yol açar.

  Örnek: Kira kontrolünde kiraların düşük tutulması.
• Uzun dönem dengesi

  Tam rekabette uzun dönemde firmaların yalnızca normal kâr, yani sıfır ekonomik kâr elde ettiği durumdur. Bu dengede fiyat, marjinal gelir, marjinal maliyet ve uzun dönem ortalama maliyetin minimumu birbirine eşittir (P = MR = MC = min LAC). Serbest giriş ve çıkış aşırı kârı ve zararı ortadan kaldırır; firmalar optimal ölçekte üretir.

  Örnek: Aşırı kâr yeni firmaları piyasaya çeker, arz artar ve fiyat düşer. Zarar ise bazı firmaların piyasadan çıkmasına yol açar, arz azalır ve fiyat yükselir. Her iki süreç, fiyat uzun dönem ortalama maliyetin minimumuna eşitlenince durur.
• GSYH

  GSYH, bir ülke sınırları içinde belirli bir dönemde üretilen nihai mal ve hizmetlerin piyasa değerleri toplamıdır. Üretim faktörlerinin milliyetine bakılmaz. Çift sayımı önlemek için ara mallar hesaba katılmaz.

  Örnek: Türkiye'de bir yılda yabancı bir firmanın fabrikasında üretilip satılan otomobiller ve tüketiciye satılan ekmek GSYH'ye girer. Ekmeğin yapımında kullanılan buğday ise ara mal olduğu için ayrıca eklenmez.
• Para tabanı

  Merkez bankasının yarattığı yüksek güçlü paradır; dolaşımdaki banknot ile bankaların merkez bankasındaki rezervlerinden oluşur. Para arzının çarpanla büyüdüğü temeli sağlar.

  Örnek: Merkez bankası tahvil alımı yapınca banka rezervleri ve dolayısıyla para tabanı artar.
• Leontief paradoksu

  Leontief'in 1947 ABD verileri ve girdi-çıktı analiziyle, sermaye bol ABD'nin Heckscher-Ohlin modelinin öngörüsünün aksine emek yoğun mal ihraç edip sermaye yoğun mal ithal ettiğini bulmasıdır. Emek verimliliği farkı, beşerî sermaye, doğal kaynaklar, gümrük tarifeleri, talep farklılıkları ve faktör yoğunluğunun tersine dönmesiyle açıklanmaya çalışılır.

  Örnek: Sermaye bol sayılan ABD'nin ihracatında emek yoğun malların, ithalatında ise sermaye yoğun malların ağırlıklı çıkması.
• Harrod-Domar

  Büyümenin tasarruf oranı ve sermaye-hasıla oranına bağlı olduğunu savunan Keynesyen kökenli büyüme modelidir. Sabit oranlar ve tam istihdam varsayımıyla uzun dönemde dengeli büyümenin kırılgan olduğunu gösterir.

  Örnek: Tasarruf oranı yükselen bir ülkede, sermaye-hasıla oranı sabitse büyüme hızı artar.
• İzmir İktisat Kongresi

  İzmir İktisat Kongresi, 17 Şubat ile 4 Mart 1923 arasında, Cumhuriyet'in ilanından önce İzmir'de toplanmıştır. Kongreye çiftçi, tüccar, sanayici ve işçi temsilcileri katılmış, başkanlığı Kazım Karabekir yapmıştır. Misak-ı İktisadi kabul edilerek milli ekonomi hedeflenmiştir. Özel teşebbüse dayalı liberal bir anlayış benimsenmiş, yabancı sermayeye milli çıkarlara uyma koşuluyla izin verilmiştir.

  Örnek: Kongre kararları doğrultusunda özel sektörü desteklemek amacıyla 1924'te Türkiye İş Bankası kurulmuş, 1927'de Teşvik-i Sanayi Kanunu çıkarılmıştır.

Sık karıştırılanlar

• İkame etkisi ile Gelir etkisi

  İkame etkisi, fiyat değişiminin göreli fiyatları değiştirmesiyle tüketicinin göreli ucuzlayan mala yönelmesidir. Malın türünden bağımsız olarak her zaman fiyatla ters yönde işler. Gelir etkisi, fiyat değişiminin reel satın alma gücünü değiştirmesinden doğar ve yönü malın türüne bağlıdır. Normal malda fiyat düştüğünde talebi artırır, yani ikame etkisiyle aynı yöndedir. Düşük malda ise ters yöndedir. Gelir etkisi ikame etkisinden büyükse mal Giffen malıdır ve talep eğrisi pozitif eğimlidir. Toplam fiyat etkisi, ikame etkisi ile gelir etkisinin toplamıdır.

  Akılda tut: Göreli fiyat değişimi ikame etkisi, alım gücü değişimi gelir etkisidir. İkame etkisi hep fiyatla ters yöndedir, gelir etkisinin yönü ise malın normal ya da düşük oluşuna göre değişir.
• Normal mal ile Düşük mal

  Normal malda gelir arttıkça talep de artar ve talebin gelir esnekliği pozitiftir (E>0). Esneklik 0 ile 1 arasındaysa zorunlu mal, 1'den büyükse lüks mal söz konusudur. Düşük malda gelir arttıkça talep azalır ve gelir esnekliği negatiftir (E<0). Bütün Giffen mallar düşük maldır, ancak her düşük mal Giffen malı değildir.

  Akılda tut: Gelir artınca talebi azalan mal düşük maldır. Gelir esnekliğinin işaretine bakılır: pozitifse normal, negatifse düşük mal.
• Giffen malı ile Veblen malı

  Her ikisi de talep kanununun istisnasıdır ve fiyat arttıkça talep edilen miktar artar. Giffen malı, düşük gelirli tüketicinin bütçesinde büyük pay tutan ve yakın ikamesi olmayan bir düşük maldır. Bu malda negatif gelir etkisi ikame etkisini bastırır. Veblen malı ise düşük mal değildir, genellikle lüks maldır. Talebi, yüksek fiyatın sağladığı statü ve gösteriş (gösterişçi tüketim) güdüsüyle artar.

  Akılda tut: Giffen zorunluluktan ve gelir etkisinden, Veblen gösterişten ve statüden talep edilir. Giffen düşük maldır, Veblen lüks maldır.