KPSS A Grubu İşletme

Kavram kartları

İşletme çalışırken en sık başvurulan 8 kavram. Kartların tamamı pakette.

• İşletme

  İnsan ihtiyaçlarını karşılamak üzere üretim faktörlerini planlı ve sürekli biçimde bir araya getirerek mal veya hizmet üreten ya da pazarlayan ekonomik birimdir. Ekonomik değer yaratır. Kâr amacı güden özel işletmeler olabileceği gibi kamu işletmeleri ve kâr amacı gütmeyen işletmeler de bu kapsamdadır.

  Örnek: Bir mobilya atölyesinin sermaye, emek ve hammaddeyi birleştirip satılabilir ürün üretmesi; bir mobilya mağazasının bu ürünleri satın alıp tüketiciye satması.
• Hawthorne araştırmaları

  Western Electric şirketinin Hawthorne fabrikasında 1924-1932 yıllarında yürütülen ve Elton Mayo ile arkadaşlarının adıyla anılan araştırmalardır. Verimliliğin fiziksel koşullardan çok ilgi görme, moral ve informal grup ilişkilerine bağlı olduğunu göstermiştir. Grup normları üretimi artırabileceği gibi kısıtlayabilir de. Neoklasik yaklaşımın çıkış noktasıdır ve insanı sosyal varlık sayar.

  Örnek: Deney grubundaki işçilerin izlendiklerini bildikleri için ışık düzeyinden bağımsız olarak daha çok üretmesi. Buna karşılık bağlantı odası deneyinde işçilerin, grup normu gereği üretimi belirli bir düzeyde tutması.
• Matriks örgüt yapısı

  Fonksiyonel bölümler ile proje veya ürün gruplarının kesiştiği, çalışanın iki yöneticiye birden bağlı olduğu çift komuta yapısıdır. Kaynak paylaşımı sağlar, ancak yetki çatışması riski taşır.

  Örnek: Mühendisin hem fonksiyonel yöneticisine hem proje yöneticisine raporlaması.
• Sürekli üretim

  Standart bir ürünün stok için kesintisiz ve yüksek hacimde üretildiği sistemdir. Talep istikrarlıdır. Özel amaçlı makineler ürüne göre yerleşimle sabit bir hat boyunca dizilir, kurulum çok azdır. Esneklik düşük, başlangıç sabit yatırımı yüksektir. Ölçek ekonomisi sayesinde birim maliyet düşüktür.

  Örnek: Otomobil montaj hattı, çimento, şeker veya petrol rafinerisi üretimi.
• ABC analizi

  ABC analizi, stok kalemlerini yıllık kullanım değerine (birim maliyet × yıllık kullanım miktarı) göre A, B ve C sınıflarına ayıran ve Pareto ilkesine dayanan bir stok kontrol yöntemidir. A sınıfı, kalemlerin yaklaşık %10-20'si olup toplam değerin %70-80'ini oluşturur ve sıkı denetlenir. C sınıfı sayıca çok, değerce azdır ve basit kontrolle yönetilir.

  Örnek: Bir otomotiv fabrikasında yıllık kullanım değeri yüksek motor parçalarını A grubuna alıp sık sayım ve sıkı sipariş kontrolü uygulamak; vida ve conta gibi düşük değerli kalemleri C grubunda toplu siparişle yönetmek.
• Üretim anlayışı

  Tüketicilerin kolayca bulabildiği ve satın alabildiği, uygun fiyatlı ürünlere yöneleceğini varsayan, işletmenin üretim verimliliğine ve geniş dağıtıma odaklandığı pazarlama yaklaşımıdır.

  Örnek: Ford'un T modelini tek tip ve düşük maliyetle seri üretip her yerde satışa sunması.
• Anüite

  Eşit aralıklarla yapılan eşit tutarlı ödeme veya tahsilat serisidir. Ödemeler dönem sonunda yapılırsa normal (adi) anüite, dönem başında yapılırsa peşin anüite adını alır. Ödemeler belirli bir süre sonra başlıyorsa ertelenmiş anüite, sonsuza kadar sürüyorsa sürekli (sonsuz) anüite denir.

  Örnek: Eşit taksitli konut kredisi geri ödemeleri normal anüitedir. Her ay başında peşin ödenen eşit kira tutarları peşin anüitedir.
• Du Pont analizi

  Kârlılığı bileşenlerine ayıran oran analizidir. Net kâr marjı ile varlık devir hızının çarpımı aktif kârlılığını (yatırımın kârlılığını) verir. Bu sonuç kaldıraç çarpanıyla (toplam varlıklar / öz sermaye) çarpılınca öz sermaye kârlılığı elde edilir. Böylece kârlılığın hangi bileşenden kaynaklandığı görülür.

  Örnek: Net kâr marjı %5, varlık devir hızı 2 ve kaldıraç çarpanı 1,5 olan bir işletmede aktif kârlılığı %10, öz sermaye kârlılığı %15 olur. Burada düşük kâr marjı, yüksek varlık devir hızıyla telafi edilmektedir.

Sık karıştırılanlar

• İşletme ile Girişim

  İşletme, üretim faktörlerinin bir araya getirilerek mal veya hizmet üretiminin fiilen gerçekleştirildiği teknik birimdir (fabrika, atölye, mağaza gibi). Girişim (teşebbüs) ise bu üretim faaliyetinin hukuki ve ekonomik yönünü oluşturur; haklara ve borçlara sahip olur, kâr ve zararı, dolayısıyla riski üstlenir. Bir girişim birden fazla işletmeye sahip olabilir.

  Akılda tut: İşletme üretimin yapıldığı teknik birim, girişim ise o üretimin hukuki ve ekonomik sahibidir; bir girişimin farklı şehirlerde birçok fabrikası (işletmesi) olabilir.
• İhtiyaç ile Talep

  İhtiyaç karşılanmadığında gerginlik yaratan eksiklik duygusudur. Talep ise satın alma gücüyle desteklenmiş istektir.

  Akılda tut: Talep eşittir istek artı satın alma gücü.
• Verimlilik ile Etkinlik

  Verimlilik çıktının girdiye oranıyla ölçülür. Etkinlik ise belirlenen amaçlara ulaşma derecesini gösterir.

  Akılda tut: Verimlilik az girdi çok çıktı, etkinlik doğru işi yapmak.