KPSS A Grubu Çalışma Ekonomisi

Kavram kartları

Çalışma Ekonomisi çalışırken en sık başvurulan 8 kavram. Kartların tamamı pakette.

• İşçi

  Bir iş sözleşmesine dayanarak işverene bağımlı biçimde iş gören gerçek kişidir. Ayırt edici özelliği, ücret karşılığı çalışmanın yanında işverenin yönetim ve talimat yetkisi altında bulunmasıdır.

  Örnek: Fabrikada vardiya saatlerine göre çalışan ve talimatları ustabaşından alan montaj işçisi.
• Sosyal risk

  Bireyin iradesi dışında ya da kısmen iradesiyle gerçekleşen, gelirini azaltan veya kesen ya da giderlerini artıran ve sosyal güvenlik sistemiyle korunmayı gerektiren olaylardır. Bu olaylar hastalık gibi üzücü ya da analık, evlenme gibi sevindirici nitelikte olabilir.

  Örnek: İş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık, malullük, yaşlılık, ölüm, işsizlik ve aile yükleri sosyal risk kapsamındadır.
• 4/1-a

  5510 sayılı Kanun kapsamında hizmet akdiyle çalışan sigortalıları ifade eder. Bu kişiler işverene bağlı olarak çalışır ve primleri işveren tarafından bildirilir.

  Örnek: Bir fabrikada iş sözleşmesiyle çalışan işçi 4/1-a kapsamındadır.
• Sosyal politika

  Dar anlamda, sanayileşmeyle doğan işçi sorununu ve sınıflar arası dengesizlikleri gidermeye yönelik önlemlerdir. Geniş anlamda ise devletin ve diğer aktörlerin, güçsüz ve dezavantajlı kesimler başta olmak üzere toplumun tüm kesimlerinin refahını artırmaya yönelik önlemlerinin bütünüdür. Temel amaçları sosyal adalet, sosyal barış ve sosyal refahı sağlamaktır.

  Örnek: Çalışma saatlerinin sınırlanması ve asgari ücret uygulaması dar anlamda sosyal politikanın klasik araçlarıdır. Yaşlılara, engellilere ve yoksullara yönelik sosyal yardım ve hizmetler ise geniş anlamda sosyal politikaya örnektir.
• Türev emek talebi

  Emek, üretilen mal ve hizmetlere olan talepten türediği için dolaylı biçimde talep edilir. Bu yüzden emek talebi ürün talebine bağlıdır.

  Örnek: Bir ürüne olan talep düşünce o ürünü üreten işyerinin daha az işçi çalıştırması.
• Friksiyonel işsizlik

  İş arayanlarla boş işler arasındaki eksik bilgi ve eşleşme süreci nedeniyle ortaya çıkan, kısa süreli ve genellikle gönüllü işsizliktir. İş değiştirenleri, işgücüne ilk kez katılanları ve yeniden katılanları kapsar. Tam istihdamda da bulunur ve yapısal işsizlikle birlikte doğal işsizlik oranını oluşturur.

  Örnek: Yeni mezunun iş başvuruları sonuçlanana kadar işsiz kalması.
• Maslow

  İhtiyaçlar hiyerarşisi kuramı, bireyin önce alt düzey ihtiyaçlarını (fizyolojik, güvenlik) giderdiğini, sonra sosyal, saygınlık ve kendini gerçekleştirme ihtiyaçlarına yöneldiğini savunur.

  Örnek: Aç bir çalışanın kendini gerçekleştirme arayışı güdüleyici olmaz.
• Durkheim

  İş bölümünün toplumsal dayanışmayı nasıl etkilediğini inceler; mekanik dayanışmadan organik dayanışmaya geçişi ve anomi kavramını ortaya koyar.

  Örnek: Sanayileşmeyle uzmanlaşmanın artması karşılıklı bağımlılığı doğurur.

Sık karıştırılanlar

• Toplu pazarlık ile Toplu iş sözleşmesi

  Toplu pazarlık, işçi sendikası ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işveren arasında çalışma koşullarını belirlemek için yürütülen görüşme sürecidir. Bu süreç anlaşmayla bitmeyebilir; uyuşmazlık, arabuluculuk, grev veya lokavt aşamalarına geçebilir. Toplu iş sözleşmesi ise anlaşma sağlanırsa ortaya çıkan, iş sözleşmelerinin yapılması, içeriği ve sona ermesini düzenleyen, yazılı ve bağlayıcı sonuçtur. İşyeri veya işletme düzeyinde yapılabilir. Uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülürse kurulun kararı toplu iş sözleşmesi hükmündedir.

  Akılda tut: Pazarlık süreçtir, sözleşme üründür; her pazarlık sözleşmeyle bitmez.
• Sosyal sigorta ile Sosyal yardım

  Sosyal sigorta prim ödemesi karşılığında hak sağlar; sosyal yardım prim aranmaksızın ihtiyaç durumuna göre yapılan karşılıksız transferdir.

  Akılda tut: Sigortada prim, yardımda ihtiyaç testi vardır.
• İş kazası ile Meslek hastalığı

  İş kazası, 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesinde sayılan hâllerde meydana gelir ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren ani bir olaydır. Bu hâller şunlardır: işyerinde bulunma, işveren tarafından yürütülen iş, görevli olarak işyeri dışında bulunma, emziren kadın sigortalının süt izni süresi ve işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere toplu gidiş geliş. Meslek hastalığı ise aynı Kanun'un 14. maddesine göre sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple ya da işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleridir. İş kazası ani ve tek bir olaya, meslek hastalığı ise zamana yayılan ve işin niteliğiyle bağlantılı bir sürece dayanır.

  Akılda tut: Kazada ani olay, meslek hastalığında tekrarlanan sebep ve süreç vardır. Madde sırası: 13 kaza, 14 hastalık.