KPSS A Grubu Kamu Yönetimi

Kavram kartları

Kamu Yönetimi çalışırken en sık başvurulan 8 kavram. Kartların tamamı pakette.

• İktidar

  İktidar, bir kişi ya da grubun direnmeye rağmen başkalarının davranışlarını kendi istediği yönde belirleyebilme yeteneğidir (Weber). Zor, ikna veya ödül yoluyla kullanılabilir. Otorite ise yönetilenlerce meşru kabul edilen iktidardır; ikisini ayıran temel unsur meşruiyet ve gönüllü kabuldür, zor kullanma potansiyeli değildir.

  Örnek: Bir hükümetin vergi toplama ve kanun yapma yetkisini kullanması meşru iktidar, yani otoritedir. Bir darbe yönetiminin halkı silah zoruyla itaate zorlaması ise meşruiyetten yoksun iktidardır.
• Parlamenter sistem

  Yürütmenin, siyasal olarak sorumsuz ve büyük ölçüde sembolik yetkili bir devlet başkanı ile yasama organından çıkan ve ona karşı sorumlu bakanlar kurulundan oluştuğu iki başlı hükümet sistemidir. Devlet başkanının işlemleri karşı imza kuralına bağlıdır. Yasama güvensizlik oyuyla hükümeti düşürebilir, yürütme de meclisi feshedebilir.

  Örnek: İngiltere'de Kral sembolik bir konumdadır. Başbakan ve kabine Avam Kamarası'na karşı sorumludur ve güvensizlik oyuyla düşürülebilir. Başbakan ise parlamentonun feshini ve erken seçimi isteyebilir.
• Kuvvetler ayrılığı

  Yasama, yürütme ve yargı işlevlerinin ayrı organlara verilmesi ve bu organların birbirini denetleyip dengelemesi ilkesidir. Amaç, iktidarın tek elde toplanmasını önlemektir.

  Örnek: ABD başkanlık sisteminde başkan ile kongrenin karşılıklı denetimi.
• Kamu yönetimi

  Devletin kamu hizmetlerini üretmek üzere kurduğu örgütler ile bu örgütlerin siyasal kararları uygulayan etkinliklerinin bütünüdür. Kamusal amaç, tek yanlı yetki ve hukuki rejim yönünden özel yönetimden ayrılır.

  Örnek: Kaymakamın ilçedeki kamu hizmetlerini koordine ederek uygulamaya geçirmesi.
• Merkezi yönetim

  Kamu hizmetlerinin devlet tüzel kişiliği altında hiyerarşik bütünlük içinde yürütülmesidir. Başkent teşkilatı Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı ve bakanlıklardan oluşur. Taşra teşkilatı il ve ilçelerden oluşur. Birden çok ili kapsayan bölge kuruluşları da kurulabilir. İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır.

  Örnek: Valinin, yetki genişliği esasına göre bakanlıkların ildeki taşra birimlerini denetleyip koordine etmesi.
• İdari işlemin unsurları

  İdari işlemin unsurları yetki, şekil, sebep, konu ve maksattır; bu unsurlardan birinin sakatlığı işlemi hukuka aykırı kılar.

  Örnek: Yetkisiz bir makamın atama yapması işlemi iptal edilebilir.
• Kentlileşme

  Kente göç eden nüfusun kent yaşam biçimini, davranış kalıplarını ve kurumlarını benimsemesidir; kentleşmenin mekânsal değil kültürel ve toplumsal boyutunu anlatır.

  Örnek: Gecekonduda büyüyen çocuğun eğitim ve iş yoluyla kentin kurumlarına eklemlenmesi kentlileşmedir.
• Tanzimat

  Gülhane Hatt-ı Hümayunu ile başlayan, hukuk ve yönetimde batılılaşmayı amaçlayan reform dönemidir.

  Örnek: Tanzimat Fermanı ile can ve mal güvenliğinin güvence altına alınması.

Sık karıştırılanlar

• Meşruiyet ile Yasallık

  Yasallık, iktidarın işlemlerinin hukuka uygunluğunu; meşruiyet ise yönetilenlerin bu iktidarı kabul edip benimsemesini ifade eder. Bir yönetim yasal olduğu halde meşruiyetini yitirebilir.

  Akılda tut: Yasallık mahkemeye, meşruiyet topluma bakar.
• Siyasi parti ile Baskı grubu

  Siyasi parti seçimlere girip iktidarı ele geçirmeyi amaçlar; baskı grubu ise iktidarı paylaşmayı değil, kararları kendi çıkarı doğrultusunda etkilemeyi hedefler.

  Akılda tut: Parti iktidara talip, grup iktidara talepkardır.
• Meclis hükümeti sistemi ile Parlamenter sistem

  Meclis hükümeti sisteminde kuvvetler birliği vardır: yasama ve yürütme mecliste toplanır, bakanları meclis seçer ve istediği zaman görevden alabilir, yürütmenin meclisi fesih yetkisi yoktur, sorumluluk tek yönlüdür (örnek: 1921 Teşkilat-ı Esasiye dönemi). Parlamenter sistemde yumuşak kuvvetler ayrılığı vardır: yürütme iki başlıdır (siyasi bakımdan sorumsuz devlet başkanı ile meclise karşı sorumlu hükümet), hükümet meclisin güvenine dayanır ve güvensizlik oyuyla düşürülebilir, buna karşılık yürütme belirli koşullarda meclisi feshedebilir ya da seçimleri yenileyebilir; organlar arasında karşılıklı etkileme ve denge bulunur.

  Akılda tut: Meclis hükümetinde meclis hem yasa yapar hem yönetir, fesih yoktur. Parlamenter sistemde güvensizlik oyuna karşı fesih vardır, yürütme iki başlıdır.