KPSS A Grubu Hukuk

Kavram kartları

Hukuk çalışırken en sık başvurulan 8 kavram. Kartların tamamı pakette.

• Laiklik

  Laiklik, din işleriyle devlet işlerinin ayrılmasıdır. Hukuk düzeni din kurallarına değil akla ve bilime dayanır. Devlet dinler karşısında tarafsız kalır. Din ve vicdan özgürlüğü güvence altındadır. Laiklik Cumhuriyetin değiştirilemez niteliklerindendir. Kimse dini kuralları devletin temel düzenine dayanak yapmak amacıyla dini istismar edemez.

  Örnek: Resmi nikahın dini nikaha bağlı olmaksızın hukuki sonuç doğurması.
• Hizmet yerinden yönetimi

  Hizmet yerinden yönetimi, belirli bir kamu hizmetinin merkezi idareden ayrı kamu tüzel kişiliği, özerkliği, bütçesi ve organları bulunan kuruluşlarca idari vesayet altında yürütülmesidir. Genel dayanağı Anayasa md. 123'tür; kamu tüzel kişiliği ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. Üniversiteler için md. 130, TRT için md. 133 esas alınır.

  Örnek: Üniversitelerin ve TRT gibi kuruluşların, merkezi idarenin dışında kendi tüzel kişilikleri ve organlarıyla hizmet yürütmesi.
• Danıştay

  Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir; belirli davaları ilk ve son derece mahkemesi olarak da görür. Danışma görevi olarak Cumhurbaşkanınca gönderilen işler hakkında görüş bildirir ve kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmeleri hakkında iki ay içinde düşüncesini bildirir.

  Örnek: Danıştay, temyiz incelemesi sonucunda bölge idare mahkemesi kararını hukuka aykırı bularak bozabilir.
• Zaman bakımından uygulama (lehe kanun)

  TCK m.7/2 uyarınca suçun işlendiği zaman yürürlükteki kanun ile sonraki kanunlar farklıysa failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur. Bu kural hüküm kesinleşmeden önce de sonra da geçerlidir. Fiil sonradan suç olmaktan çıkarsa kesinleşmiş hükmün infazı ve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar (m.7/1).

  Örnek: Fiilden sonra çıkan ve cezayı azaltan kanun, henüz kesinleşmemiş davada uygulanır. Hüküm kesinleşmişse bu kanun, 5252 sayılı Kanun m.9 uyarınca uyarlama yargılamasıyla hükümlü lehine uygulanır.
• Görev

  Görev, ceza davasına suçun niteliği ve ağırlığına göre hangi tür mahkemenin bakacağını belirleyen, kanunla düzenlenen ve kamu düzenine ilişkin kuraldır. Kovuşturmanın her aşamasında re'sen gözetilir. İddianamenin kabulünden sonra yüksek görevli mahkeme, alt görevli mahkemenin görevine giren bir dava için görevsizlik kararı veremez.

  Örnek: Asliye ceza mahkemesi, ağır ceza mahkemesinin görevine giren bir suçu yargılayamaz; görevsizlik kararı vererek dosyayı ağır ceza mahkemesine gönderir. Buna karşılık iddianamenin kabulünden sonra ağır ceza mahkemesi, asliye ceza mahkemesinin görevine giren bir suç için görevsizlik kararı veremez ve davaya bakmaya devam eder.
• Dürüstlük kuralı

  Herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorunda olduğunu öngören temel ilkedir. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz. Hâkim bu kurala aykırılığı kendiliğinden dikkate alır.

  Örnek: Kiraya veren, kiracıyı tahliyeye zorlamak amacıyla binanın suyunu ve elektriğini kestirirse dürüstlük kuralına aykırı davranmış olur.
• İcap

  Sözleşmenin kurulmasına yönelik, esaslı noktaları içeren ve bağlanma iradesi taşıyan ilk öneridir; karşı tarafın kabulüyle birleştiğinde sözleşme kurulmuş olur.

  Örnek: Satıcının alıcıya belirli bir fiyatla satış önerisini bağlanma iradesiyle bildirmesi icaptır.
• Tacir

  TTK md. 12'ye göre bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi tacirdir. Ticaret şirketleri, ticari işletme işleten vakıf ve dernekler ile kanunla kurulup özel hukuk hükümlerine göre yönetilen veya ticari şekilde işletilen kurumlar da tacirdir (md. 16/1). Devlet, belediye gibi kamu tüzel kişileri ve kamu yararına çalışan dernekler tacir sayılmaz (md. 16/2). Esnaf tacir değildir (md. 15).

  Örnek: Esnaf işletmesi sınırını aşan bir marketi kendi adına işleten gerçek kişi tacirdir. Bu kişinin ticaret siciline tescil (md. 40) ve ticari defter tutma (md. 64) yükümlülüğü vardır. Belediyenin kendisi ise market işletse bile tacir sayılmaz.

Sık karıştırılanlar

• Yasama sorumsuzluğu ile Yasama dokunulmazlığı

  Sorumsuzluk, milletvekilinin Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden ve Mecliste ileri sürdüğü düşüncelerden hukuki ve cezai olarak sorumlu tutulamamasıdır. Kaldırılamaz ve üyelik sona erdikten sonra da sürer. Bu düşünceleri Meclis dışında tekrarlamak veya açığa vurmak da korunur. Ancak Meclis, o birleşimdeki Başkanlık Divanının teklifi üzerine aksine karar verebilir. Dokunulmazlık ise seçimden önce veya sonra suç işlediği ileri sürülen milletvekilinin Meclis kararı olmadıkça tutulamaması, sorguya çekilememesi, tutuklanamaması ve yargılanamamasıdır. Bu koruma geçicidir, Meclis kararıyla kaldırılabilir ve üyelik sona erince biter. Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâlinde ve seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak kaydıyla Anayasa 14. madde kapsamındaki durumlarda uygulanmaz. Kesinleşmiş cezanın infazı ise üyelik sonrasına bırakılır.

  Akılda tut: Kürsüdeki söz ve oy için sorumsuzluk geçerlidir; kalıcıdır ve kaldırılamaz. Herhangi bir suç isnadı için dokunulmazlık geçerlidir; geçicidir ve kaldırılabilir.
• Asli kurucu iktidar ile Tali kurucu iktidar

  Asli kurucu iktidar, yeni bir devletin kurulmasıyla ya da ihtilal veya darbe gibi yollarla mevcut anayasal düzenin kesintiye uğramasıyla ortaya çıkar ve yeni bir anayasa yapar. Önceden var olan bir hukuk kuralına bağlı değildir, yani hukuken sınırsızdır. Tali kurucu iktidar ise yürürlükteki anayasanın gösterdiği usulle o anayasayı değiştirir ve yetkisi anayasayla sınırlıdır. Türkiye'de bu yetkiyi TBMM, AY m.175 usulüyle kullanır. TBMM, AY m.4'teki değiştirilemez hükümlerle bağlıdır ve anayasa değişiklikleri AY m.148 uyarınca Anayasa Mahkemesinin şekil denetimine tabidir.

  Akılda tut: Yeni devlet veya düzen kesintisi sonrası yeni anayasa yapılıyorsa asli iktidar söz konusudur. Mevcut anayasa kendi usulüyle değiştiriliyorsa tali iktidar söz konusudur.
• İptal davası ile İtiraz yolu

  İptal davası, somut bir uyuşmazlık olmaksızın Cumhurbaşkanı, TBMM'de en fazla üyeye sahip iki siyasi parti grubu ve TBMM üye tamsayısının en az beşte biri tarafından, normun Resmî Gazete'de yayımından itibaren 60 gün içinde doğrudan Anayasa Mahkemesinde açılır. Kanunların şekil bakımından denetimi ise yalnız Cumhurbaşkanı veya TBMM üye tamsayısının beşte biri tarafından, yayımdan itibaren 10 gün içinde istenebilir. İtiraz yolunda davaya bakan mahkeme, uygulayacağı kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükmünü re'sen Anayasa'ya aykırı görürse ya da taraflardan birinin aykırılık iddiasını ciddi bulursa davayı geri bırakarak Anayasa Mahkemesine başvurur. Anayasa Mahkemesi 5 ay içinde karar verir; bu sürede karar verilmezse mahkeme davayı yürürlükteki hükme göre sonuçlandırır. İşin esasına girilerek reddedilen hüküm için 10 yıl geçmeden yeniden itiraz yoluna gidilemez.

  Akılda tut: İptal davası soyut norm denetimidir, süreye bağlıdır ve siyasi organlarca açılır. İtiraz yolu somut norm denetimidir, görülmekte olan bir davaya bağlıdır ve yalnız mahkeme başvurabilir.