Gelir Uzman Yardımcılığı

Sık karıştırılanlar

Dört dersin en çok karıştırılan çiftleri, kısa kartlarla. Hepsi pakette.

• İptal davası ile Tam yargı davası

  İptal davası, yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönlerinden hukuka aykırı olan idari işlemin kaldırılmasını amaçlar. Menfaati ihlal edilen herkes açabilir ve yalnız idari işlemlere karşı açılır, eylemlere karşı açılamaz. Tam yargı davası ise idari işlem veya eylemden doğan zararın tazminini amaçlar. Kişisel hakları doğrudan zarar görenler tarafından açılır.

  Akılda tut: İptal işlemi siler, menfaat yeter. Tam yargı zararı ödetir, hak ihlali gerekir. Eylem varsa yalnız tam yargı açılır.
• Tam rekabet ile Tam monopol

  Tam rekabette firma fiyat alıcıdır ve marjinal gelir fiyata eşittir. Tam monopolde firma fiyat yapıcıdır, marjinal gelir fiyattan küçüktür ve piyasaya giriş engellenmiştir.

  Akılda tut: Rekabette fiyat verilir, monopolda fiyat kurulur.
• Vergi ziyaı ile Vergi cezası

  VUK m.341'e göre vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirmeyle ilgili ödevlerini zamanında ya da tam yerine getirmemesi nedeniyle verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi veya eksik tahakkuk ettirilmesidir; haksız vergi iadesi de vergi ziyaı sayılır. Vergi ziyaı bir yaptırım değil, kamu adına doğan vergi kaybıdır. Vergi cezası ise VUK m.331 ve devamında düzenlenen idari para cezasıdır. Başlıca türleri şunlardır: vergi ziyaı cezası (m.344), usulsüzlük cezası (m.351-352) ve özel usulsüzlük cezası (m.353). Vergi ziyaı cezası, kural olarak ziyaa uğratılan verginin bir katıdır. Ziyaa VUK m.359'daki kaçakçılık fiilleriyle sebebiyet verilirse ceza üç kat olarak uygulanır. Usulsüzlük cezası ise vergi kaybı aranmaksızın şekle ve usule ilişkin ödevlerin ihlali hâlinde kesilir.

  Akılda tut: Ziyaı sebep, ceza sonuçtur: önce vergi kaybı (ziyaı) doğar, buna vergi ziyaı cezası bağlanır. Usulsüzlük cezası için vergi ziyaı şart değildir.
• Sermaye ile Özkaynak

  Sermaye, ortakların taahhüt ettiği ve ticaret siciline tescil edilmiş tutardır; sermaye artırımı veya azaltımıyla değişebilir. Bilançoda 500 Sermaye hesabından 501 Ödenmemiş Sermaye (-) düşülerek 50 Ödenmiş Sermaye grubunda gösterilir. Özkaynak ise işletmenin varlıklarından yabancı kaynaklar düşüldükten sonra kalan tutardır (Varlıklar - Yabancı Kaynaklar). Ödenmiş sermaye, sermaye yedekleri (52), kâr yedekleri (54), geçmiş yıllar kârları (57), geçmiş yıllar zararları (58, eksi) ve dönem net kârı veya zararından (59) oluşur.

  Akılda tut: Sermaye, özkaynağın yalnızca bir parçasıdır. Özkaynak; kâr, zarar ve yedeklerle sürekli değişir, sermaye ise yalnız resmî artırım veya azaltım kararıyla değişir. Zarar eden bir işletmede özkaynak sermayenin altına düşebilir.

Kavram kartları

Dört dersin en sık başvurulan 16 kavramı; dördü burada, tamamı pakette.

• Sosyal hukuk devleti

  Kişilerin insan onuruna yaraşır asgari yaşam düzeyine ulaşmasını sağlamayı ve güçsüzleri güçlüler karşısında korumayı amaçlayan devlettir. Bu devlet, bu amaçları gerçekleştirirken hukuk kurallarıyla bağlıdır. 1982 Anayasası m.2'de Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılır ve m.5'teki temel amaç ve görevlerle somutlaşır. Yalnızca düzen bekçiliği yapan jandarma devletten ayrılır.

  Hukuk · Örnek: Anayasa m.55 uyarınca çalışanların geçim şartlarını gözeten asgari ücret belirlenir. Ayrıca sosyal yardım düzenlemeleriyle dar gelirli kesim korunur.
• Ölçülülük

  Anayasa m.13'te temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasında uyulması gereken ilkelerden biridir. Sınırlamada kullanılan aracın amaca elverişli, gerekli ve orantılı olmasını arar. Amaç ile araç arasında makul denge kurar ve sınırlamanın gereğinden fazla genişlemesini engeller.

  Hukuk · Örnek: Toplantıyı tümüyle yasaklamak yerine güzergah değişikliğiyle yetinilmesi.
• Olağanüstü hal

  Anayasa m.119 uyarınca savaş, seferberlik, ayaklanma, Cumhuriyete karşı kalkışma, yaygın şiddet olayları, tabii afet, tehlikeli salgın hastalık veya ağır ekonomik bunalım hâllerinde Cumhurbaşkanınca en çok altı ay için ilan edilen ve TBMM onayına tabi olan geçici rejimdir. Temel haklar m.15 sınırları içinde kısmen veya tamamen durdurulabilir. Uzatmalar en çok dört aydır; savaşta bu sınır aranmaz.

  Hukuk · Örnek: 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrası etkilenen 10 ilde üç ay süreyle olağanüstü hal ilan edilmesi.
• Kişi dokunulmazlığı

  1982 Anayasası md. 17'ye göre herkes yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir. Tıbbi zorunluluklar ve kanunda yazılı hâller dışında vücut bütünlüğüne dokunulamaz, rıza dışı bilimsel veya tıbbi deney yapılamaz. İşkence ve eziyet kesin yasaktır. Meşru müdafaa gibi kanunda sayılan zorunlu hâllerde silah kullanımı sonucu ölüm, bu hakkın ihlali sayılmaz.

  Hukuk · Örnek: Kişinin rızası olmadan bedeni üzerinde bilimsel deney yapılamaması.